Giờ ăn thân thiện và an toàn

Giờ ăn trưa ở trường MN Bé Ngoan, Q.1, trên bàn ăn của các bé khác biệt so với thường ngày. Thay vì mỗi bé có một tô cơm thì hôm nay, thực đơn phong phú, nào là thố nước lèo, đĩa hủ tíu, bò viên, thịt bò, cà rốt xắt mỏng, rau xà lách. Trẻ tự múc, tự ăn rất khí thế. Phương Vy khoe: “Con ăn đến ba chén”. Minh Anh húp xì xụp hết chén nước lèo. Vừa ăn, các học sinh (HS) vừa “bình luận”: “Hôm nay mình ăn giống người lớn quá”. – “Giống như thế nào?” – “Là ăn hết hủ tíu mới húp đến nước lèo”. Nhác thấy bóng cô hiệu trưởng, một vài HS chạy ra méc cô: “Các bạn ăn hết phần của con”. “Cô ơi, hết bò viên rồi”… Nhiều em ăn trông như mèo, khóe miệng còn dính tương ớt, mũi dính yaourt  nhưng đã sử dụng thuần thục đũa, nĩa. Theo cô Mai Thị Giang, GV Trường MN Bé Ngoan, đây là lần thứ hai trường tổ chức ăn theo kiểu buffet khiến các em rất hào hứng. PHHS bất ngờ khi thấy con em đã sử dụng khá thuần thục đũa, nĩa. Những đứa trẻ tự ăn sớm sẽ có tính tự lập cao trong tương lai.

Ăn xong món tráng miệng yaourt hay bánh flan, HS tự động mang chén dơ bỏ vào một góc, đũa xếp vào xô, hộp bánh flan, yaourt bỏ vào bao. Các em cũng biết phân loại đồ ăn dư để bỏ vào túi rác riêng. Một số em còn biết phụ cô lau bàn, xếp ghế.

Ở trường MN 19/5, trong khi các bạn khác vẫn ở trong  phòng học chơi vận động với cô thì một nhóm em được giao nhiệm vụ  sắp xếp chén, muỗng trên bàn. Bạn Thủy “phê bình” bạn Quân: “Bạn xếp như vầy là sai rồi”. Nhìn bạn Thủy khéo léo xếp ngay ngắn các muỗng dọc theo cái đĩa, bạn Quân mắc cỡ chạy vào làm nhiệm vụ khác: bưng đĩa mận đã được cô cắt sẵn. Đến giờ ăn, các em đến bàn, chọn các món buffet gồm xúp bí đỏ tôm, xà lách trộn, nui xào bò, nước ép dưa hấu, bưởi và cà rốt. Không hề có cảnh chen lấn, giành giật, các em kiên nhẫn đợi bạn múc xong mới đến  lượt mình.   

“Mai mình cùng ăn cháo bạch quả thịt bằm nhé!”. Vào giờ tan học, các em HS ở trường MN Vàng Anh, Q.5 lại ríu rít hẹn hò nhau cùng ăn sáng tại trường như thế. Từ khi trường tổ chức đổi mới bữa ăn được thực hiện trong giờ ăn sáng hàng ngày, trẻ có quyền nhất định trong chọn thực đơn nên hào hứng ăn sáng. Mỗi cuối tuần, trường lập danh mục các món ăn khô, nước để đưa vào thực đơn theo đề nghị của trẻ.

Đầu năm học 2010 – 2011, nhà trường chỉ  làm điểm ở một lớp để rút kinh nghiệm. Ăn uống gắn với nhu cầu của trẻ đã  cho một kết quả thật bất ngờ: Những trẻ trước đây từ chối ăn sáng tại trường nay nằng nặc đòi ba mẹ chở đi học sớm để cùng ăn buffet với các bạn. Thí điểm thành công, trường tổ chức thêm ở cả ba lớp lá và đến học kỳ II này “mở rộng” cho tất cả HS lớp chồi được ăn sáng theo kiểu buffet.

Ăn nhiều món, học nhiều thứ

Tiền ăn không tăng nên ăn buffet ở trường MN không phải là có nhiều món để chọn. Buffet MN gần với nghĩa tự phục vụ và tự do chọn lựa món mình yêu thích. Cách chế biến cho ăn buffet cũng thay đổi, thay vì thức ăn băm, xắt nhỏ hàng ngày chỉ có hai món: canh - mặn, thì nay cấp dưỡng chế biến nhiều món, sau đó bày ra đĩa hay thố. Mỗi loại thức ăn vẫn còn giữ “bản sắc”, mùi vị chứ không theo kiểu “hòa hợp, hòa tan” như trước.  Đối với trẻ mẫu giáo lớn, thực phẩm được cắt to hơn, như cá, gà rút xương để miếng to, tôm rim để nguyên con hoặc cắt đôi.

Hiệu trưởng Trường MN Vàng Anh Vũ Thị Xuân Liên chia sẻ: Quan niệm cũ sai lầm khi cho rằng bữa ăn chỉ là nhồi nhét thực phẩm dinh dưỡng mà quên rằng mỗi trẻ có một thể trạng, khẩu vị, sở thích khác nhau; quá trình ăn còn giúp trẻ phát triển thể lực, tâm lý, tình cảm. Trước kia, nhà trường bắt trẻ ăn hết những gì người lớn nấu. Trong giờ ăn, GV giám sát từng miếng một, đôi lúc cô thiếu kiềm chế ra lệnh, gắt gỏng với trẻ, nhận xét tiêu cực, định kiến về cách ăn uống của trẻ: ăn gì mà chậm như rùa bò, ăn tham như heo…, khiến trẻ càng có tâm lý chán, sợ những thứ mình đang ăn. Bạo hành trẻ thường xuất phát từ bữa ăn. Cô ép trẻ ăn đến độ đút liền tay, khiến trẻ la hét, sặc, hóc thức ăn. Trẻ càng la, từ chối ăn, cô càng stress.

  “Khi đổi mới bữa ăn cho trẻ, GV chỉ đóng vai trò quan sát và hướng dẫn HS. Không cần thúc ép HS ăn mau, ăn cho hết nên đã giảm cường độ lao động của cô. Màu sắc, mùi vị các món ăn buffet còn kích thích trẻ “chưa ăn đã thèm”, bà Lâm Kim Hoàng, Hiệu trưởng Trường MN Bé Ngoan, nói. Đổi mới bữa ăn rèn cho trẻ kỹ năng tự phục vụ nhưng không có nghĩa là cô bỏ mặc HS tự biên, tự diễn. Trẻ biếng ăn sẽ được cô “nói khích” để ăn nhiều hơn hoặc ăn bổ sung bánh dinh dưỡng, yaourt, sữa... để đảm bảo đủ chất dinh dưỡng.

HS xếp hàng ăn mận tráng miệng

Trong “ăn” còn có “học”, theo Ths Lê Thị Liên Hoan, Phó trưởng phòng Giáo dục MN Sở GD-ĐT TP.HCM, qua các câu hỏi gợi mở, GV giới thiệu món ăn giúp trẻ phát triển tư duy, tri giác; đồng thời rèn cho trẻ nhiều kỹ năng sống như biết xếp hàng chờ đến lượt lấy thức ăn, không bỏ phí  thức ăn (ước lượng để lấy đồ ăn vừa đủ). Trẻ từ 24 - 36 tháng tập tự xúc ăn. Trẻ lớn hơn tham gia trực nhật chuẩn bị bàn ăn theo phân công. Đổi mới bữa ăn đặt dinh dưỡng sức khỏe và giáo dục văn hóa ẩm thực song hành với nhau.

Sở GD-ĐT TP.HCM khuyến khích các trường thay đổi cách tổ chức bữa ăn cho trẻ, nhưng hiện nay chỉ những trường lớn có cơ sở vật chất tốt hào hứng tham gia. Một số trường khác vẫn e dè vì nghĩ muốn đổi mới bữa ăn buộc trường phải tốn tiền mua sắm trang thiết bị phù hợp như: xe vận chuyển bàn, xe chuyển cơm, các loại chén (nhựa, inox cao cấp), khay ăn cá nhân, muỗng, đũa, nĩa… Hiệu trưởng một trường MN ở Q.Bình Thạnh lại có mối lo lắng khác: Nếu đổi mới bữa ăn, tiền ăn của trẻ không tăng đồng nghĩa với khối lượng công việc của đội ngũ cấp dưỡng tăng lên. GV “khỏe” tay chân nhưng phải tập trung rất cao, chuyên môn phải nắm vững mới đảm bảo đúng yêu cầu của chương trình.

Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, các trường có thể làm cuốn chiếu và chủ động sáng tạo tùy theo điều kiện của từng trường. 

Những mục tiêu giáo dục văn hóa ăn uống khi đổi mới bữa ăn cho trẻ:

- Mời trước khi ăn (mẫu giáo).

- Sử dụng đồ dùng ăn uống đúng: cầm muỗng,  chén, đũa, nĩa… đúng cách (mẫu giáo).

- Không gây âm thanh to khi sử dụng đồ dùng để múc, vét thức ăn (mẫu giáo). 

- Cách ăn, nhai  lịch sự (không nói khi đang nhai, không nhai nhồm nhoàm). Biết kiềm chế khi ăn: ăn chậm rãi, không ăn quá no (mẫu giáo).

- Múc đồ ăn vừa phải.

- Không ngậm thức ăn lâu trong miệng (các lứa tuổi).

- Thu dọn đồ dùng sau khi ăn một cách nhẹ nhàng, không quăng muỗng, chén, bát… (các lứa tuổi).